نظام « 1 » كلّى در عالم بداند ، و غايت را تصوّر كند و آنچه لايق اين بود . پس اين عبارت و اين رموز از اين معانيست و روشنست و آن قضاى و رأى افلاك كه از آن عبارت مىكند ، عقل اوّل است كه اوّل مبدعات است ، و آن مبدع اوّل شريفتر و بهىتر عقولست . و آن طيور ديگر كه از آن كوه عبارت مىكند نفوس مفارقند كه ياد كرديم . و اين فرود اين كوهها ، عبارتست از شناختن [ علم طبيعى كه آن را علم اسفل خوانند . و سفر كردن در آن كوهها عبارتست از شناختن « 2 » ] علم رياضى كه آن را علم اوسط خوانند . و باقى عبارتست از علم اعلى ، و آنچه در مقدّمات اين رسالت ، از علم اخلاق و غير آن هست همه ، طريق است به يافتن اين درجه و اين مقام . و ديوانه داند صاحب واقعه را ، كسى كه از حقايق دور باشد و زيركى خويش در آن كار داند . و ترا ببايد دانست بر سبيل حكايت كه حدّ وسطى و آنچه جارى مجراى أو بود ، تحصيل آن به انديشه و اكتساب آن ، نه چنان باشد كه معلوم المكان و الطّريق بود ، آن را اكتساب و تحصيل كند ، بلكه طريق اين ، آن بود كه آدمي تا چه در آن افتد و تعليمى كه در اكتساب قياسات دهند ، آن تعليم بود ، به اين دام كه چگونه سازند و بر كدام موضع سازند ، كه زودتر صيدى در وى افتد . و نسبت با تحصيل حدود وسطى نسبت تضرّع و ابتهال و دعا بود ، به اجابت « 3 » ، و بود كه حدود وسطى از فيض الهى آيد و بود كه بىاستعمال و تقليب فكر آيد و بود كه ناگاه مرد بدان باز خورد ، بىآنكه بهر دو طرف التفات كند و هر چند كه سفر مرد را ارتقاع « 4 » خيال كمتر بود و صيد حدود وسطى ، بدام فكر كمتر بود و بر عكس و اين عوايق كه ازين باز دارد سبب

--> ( 1 ) - نظامى . ( 2 ) - عبارت داخل [ ] مذكور نيست . ( 3 ) - نه اجابت . ( 4 ) - أصل از بقاع .